Fakty i mity o pompach ciepła
Pompa ciepła to wygodne i praktycznie bezobsługowe urządzenie, które nie emituje zanieczyszczeń. Niektóre modele potrafią też zapewnić chłodzenie w upalne dni. Wadą jest wysoki koszt instalacji, ale zwraca się on w postaci niskich kosztów eksploatacji.
Żadne inne urządzenie nie budzi jednak tylu kontrowersji. Reportaże i artykuły o rachunkach grozy i tysiącach oszukanych oburzają, ale nie pokazują uczciwie sytuacji.
Rzeczywiście – są osoby oszukane przez nieuczciwych sprzedawców. To głównie mieszkańcy nieocieplonych domów z grzejnikami, które wymagają wody o temp. 60-70°C. W takiej sytuacji pompa pracuje cały czas na pełnych obrotach, wspomagając się notorycznie grzałką elektryczną, która powinna włączać się tylko w wyjątkowych sytuacjach. To właśnie ten mechanizm odpowiada za wysokie zużycie energii, rosnące rachunki i niedostateczny komfort cieplny.
Z drugiej strony, mówimy o niewielkiej części użytkowników pomp, których zawiodła nie technologia, tylko ludzie – firmy żerujące na niewiedzy konsumentów, czy instalatorzy bez kompetencji. „Tysiące poszkodowanych” brzmi poważnie, ale wymaga odniesienia do skali całego rynku: nawet w ubiegłym roku, uznawanym za kryzysowy, sprzedano w Polsce 80 tysięcy powietrznych pomp ciepła – w większości bez dotacji.
Co więcej, badania użytkowników różnych źródeł ciepła przeprowadzone w 2025 r. przez Instytut Ekonomii Środowiska pokazują, że użytkownicy pomp ciepła są najbardziej zadowoloną grupą, wyprzedzając właścicieli kotłów na pellet (70% zadowolonych) i gazowych (61% zadowolonych).
Przypomnijmy – pompa ciepła wykorzystuje te same prawa fizyki, co lodówka. Inny jest tylko cel jej działania. To, co dla lodówki jest odpadem (ciepło odprowadzane z wnętrza lodówki), w pompie ciepła staje się zasobem – ciepłem z otoczenia domu (powietrza, gruntu), które jest pobierane do ogrzewanych pomieszczeń. Odbywa się to ze sprawnością nieosiągalną dla innych urządzeń grzewczych – z 1 kW energii elektrycznej możemy zyskać średnio 3-4 kW ciepła (sprawność 300-400%). Jest to możliwe dzięki wykorzystaniu darmowej energii znajdującej się otoczeniu. Właśnie to sprawia, że pompa ciepła jest tak efektywna jako sposób ogrzewania. Dla porównania – kocioł V klasy pracuje ze sprawnością ok. 80%, a gazowe kotły kondensacyjne mogą osiągać sprawność 110%.
Jakie główne mity funkcjonują na temat pomp ciepła?
MIT 1: Pompa ciepła nie działa przy ujemnych temperaturach
W znacznie chłodniejszej Norwegii z pomp ciepła korzysta ponad 60% gospodarstw domowych, trudno więc zarzucać tej technologii niedostosowanie do mroźnego klimatu. Skargi użytkowników na słabe ogrzewanie wynikają z błędów w doborze lub montażu pompy. Dzisiejsze urządzenia są w stanie pracować bez wspomagania grzałką w temperaturze poniżej -10 C.
MIT 2: Pompa ciepła jest droga w eksploatacji
Jest wręcz przeciwnie. Wysokie koszty pojawiają się przede wszystkim, gdy zamontowana pompa ma zbyt małą moc w stosunku do potrzeb budynku. Po osiągnięciu maksimum mocy w pompie włącza się grzałka elektryczna – która normalnie powinna pracować tylko w przypadku silnych mrozów, albo chwilowo – np. dla odszraniania parownika. Za słaba pompa oznacza w praktyce ciągłe dogrzewanie grzałką elektryczną, a stąd wysokie rachunki za prąd. W prawidłowo dobranym urządzeniu taka sytuacja nie ma prawa się zdarzyć.
MIT 3: Pompa nadaje się tylko do nowego budynku
Faktem jest, że pompa współpracuje najlepiej z ogrzewaniem podłogowym, które dominuje w nowym budownictwie. Nie oznacza to jednak, że nie poradzi sobie z instalacją grzejnikową. Jej sprawność nie będzie tak wysoka, jak przy ogrzewaniu płaszczyznowym, ale nadal może stanowić opłacalną alternatywę – pod warunkiem, że dom jest ocieplony, a pompa została prawidłowo dobrana i zainstalowana.
MIT 4. Pompa ciepła to technologia, którą forsuje UE
Największy na świecie eksporter gazu – Stany Zjednoczone – przeżywa boom na pompy ciepła. Mimo pełnej samowystarczalności w dostępie do gazu, USA rozwijają technologie pomp ciepła ze względu na ich wydajność i możliwość jednoczesnego dostarczania chłodu. Od 2021 r. co roku sprzedaż pomp przewyższa sprzedaż urządzeń gazowych. Inny przykład to Japonia, gdzie 90% gospodarstw domowych jest wyposażonych w pompy ciepła.
MIT 5. Pompa ciepła ma sens tylko z fotowoltaiką
Pompa ciepła ma największe zapotrzebowanie na moc wtedy, kiedy produkcja z fotowoltaiki jest najmniejsza. Liczenie na darmowe ogrzewanie jest w tym przypadki nieporozumieniem. Fotowoltaika może obniżyć rachunki za ogrzewanie, ale nie stanowi kluczowego argumentu dla posiadania pompy, bo takim jest jej efektywność. Natomiast w przypadku pomp rewersyjnych, które latem mogą działać w trybie chłodzenia, faktycznie jest szansa na niemal darmową klimatyzację.
MIT 6. Unia zakazuje f-gazów, więc pompy ciepła będą nielegalne
To fałszywe twierdzenie. UE wprowadziła od 2026 r. zakaz stosowania gazów fluorowanych w pompach ciepła, ale wyłącznie w urządzeniach dopiero wprowadzanych na rynek. Regulacja nie ma żadnego znaczenia dla już działających pomp.
________________________________________
Projekt zintegrowany LIFE "Śląskie. Przywracamy błękit". Kompleksowa realizacja programu ochrony powietrza dla województwa śląskiego realizowany jest przy dofinansowaniu z Programu LIFE Unii Europejskiej oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
LIFE20 IPE/PL/000007 - LIFE-IP AQP-SILESIAN-SKY
